
Formaldehyd jest związkiem wykorzystywanym w wielu dziedzinach przemysłu. Bardzo często spotyka się go w kosmetykach – na przykład kremach, tuszach do rzęs, czy lakierach do paznokci. Warto dowiedzieć się o tym związku więcej, by móc skutecznie go unikać. Formaldehyd jest bowiem poważnym zagrożeniem dla naszego zdrowia.
Co to jest formaldehyd?
Mianem formaldehydu (aldehyd mrówkowy, E240, nazwa systematyczna: metanal) określamy organiczny związek chemiczny, który powstaje podczas niepełnego spalania substancji zawierających węgiel. Ma on postać bezbarwnego gazu, o bardzo charakterystycznym, nieprzyjemnym zapachu. Charakteryzuje się on dobrą rozpuszczalnością w wodzie. Wykazuje również działanie bakteriobójcze i denaturujące na białka. W przemyśle stosowany jest on najczęściej jako konserwant i środek o właściwościach odkażających. W wielu krajach stosowanie formaldehydu jest całkowicie zabronione. W Polsce jego dopuszczalne dzienne spożycie wynosi 0,15 g na każdy kilogram masy ciała. Aldehyd mrówkowy uwalniany jest wraz z dymem podczas palenia drewna, nafty, naturalnych gazów, wyrobów tytoniowych, a także węgla. Śmiertelna dawka formaldehydu to od 30 do 60 ml. W 2004 roku Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem uznała formaldehyd za substancję rakotwórczą.
Formaldehyd – przykłady zastosowań
Większość z nas nie zdaje sobie sprawy jak często narażeni jesteśmy na działanie formaldehydu. Znajduje się on między innymi w materiałach odpornych na działanie chloru, nieelektryzujących się, odpornych na gniecenie (i przez to niewymagających prasowania), odpornych na mole. Jest on obecny w zamszu, irsze i nylonie.
Aldehyd mrówkowy zawarty jest też w płynach do balsamowania zwłok (40-procentowy roztwór wodny formaldehydu to formalina), konserwantach do próbek laboratoryjnych w wielu materiałach budowlanych (płyta wiórowa, MDF, sklejka). Często spotyka się go w tapetach, panelach, płytach pilśniowych, tekstyliach.
Bardzo często używa się go do wyrobu papieru, gdyż poprawia jego odporność na zagniecenia, wilgoć czy tłuszcz.

Choć E240 nie jest dodawany do żywności (choć w niewielkich ilościach może występować w rzodkiewce, jabłkach, cebuli, rybach, ziemniakach i kapuście), może być on obecny w opakowaniach produktów spożywczych.
Formaldehydu nie brakuje w spalinach samochodowych, a także dymie unoszącym się z wielu kominów (powstaje między innymi ze spalania węgla i drewna). Jest jednym z podstawowych składników smogu. Większość ludności Polski w sezonie grzewczym oddycha nim na co dzień (niestety jest on obecny nie tylko w powietrzu na zewnątrz, ale też w naszych mieszkaniach).
Formaldehyd – w jaki sposób wpływa na ludzkie zdrowie
Aldehyd mrówkowy ma wyjątkowo niekorzystny wpływ na ludzki organizm (co zostało udowodnione). Kiedy przedostaje się on do naszego organizmu, zmienia się w kwas mrówkowy. Kwas ten natomiast ma zdolność wiązania się z enzymami, które zawierają żelazo. W efekcie dochodzi do niedotlenienia organizmu.
W efekcie kontaktu z formaldehydem często pojawiają się reakcje alergiczne organizmu (co ważne – mogą pojawić się po kilku minutach, a czasem też po kilku latach kontaktów z tym związkiem).
Bezpośredni kontakt z aldehydem mrówkowym wywołuje:
– pieczenie oczu, gardła i nosa,
– uczucie ucisku w klatce piersiowej,
– pokrzywkę,
– silne zmęczenie,
– bóle głowy,
– świszczący oddech.
Związek ten wywołuje oparzenia. Wykazuje toksyczne działanie na układ odpornościowy, rozrodczy, nerwowy, oddechowy, wątrobę i skórę.
W przypadku zatrucia dużymi dawkami formaldehydu dochodzi do obrzęku płuc, skurczu głośni, obrzęku krtani. Spożycie formaliny skutkuje poparzeniami błon śluzowych przewodu pokarmowego, co wiąże się z krwawieniami i przedziurawieniem narządów wewnętrznych.
Konsekwencjami zatrucia przewlekłego są podrażnienia skóry, wypryski alergiczne, astma oskrzelowa, czy zapalenie oskrzeli.
Narażenie na długotrwały kontakt z formaldehydem przyczynia się do powstawania nowotworów nosa i gardła.
Jak się chronić przed formaldehydem?

Przede wszystkim należy uważnie czytać etykiety kosmetyków i produktów codziennego użytku, z których korzystamy na co dzień. Obecnie istnieją duże szanse na znalezienie produktów o dobrym składzie. Wiele lakierów do paznokci posiada w swoim składzie formaldehyd (a także wiele innych szkodliwych substancji), które przenikają do krwi. Na domiar złego na ich opakowaniach często nie ma podanego składu. Jeżeli mamy problem z dotarciem do składu danego kosmetyku, z założenia powinniśmy potraktować go jako niebezpieczny. Gdyby produkt posiadał dobry skład, z pewnością by się nim pochwalił.
Świetnym pomysłem wydaje się oparcie pielęgnacji na kosmetykach domowej produkcji. Warto jest unikać nadmiaru kremów i balsamów. Znakomicie zastąpią je olejki o prostym, naturalnym składzie.
Warto zastanowić się nad samodzielną produkcją środków do czystości. Z powodzeniem wyczyścimy większość naszego mieszkania wodą z dodatkiem octu (zapach octu szybko się ulatnia).
Powinniśmy uważać na to w co się ubieramy. Zdecydowanie warto jest wybierać ubrania uszyte z tkanin pochodzących z produkcji ekologicznych (współcześnie coraz więcej sklepów posiada je w swojej ofercie).
Dużym problemem wydaje się formaldehyd w powietrzu. Duże jego ilości mogą znajdować się w naszych mieszkaniach (mogą wydzielać go podłogi, meble, tapety, farby, czy kleje). W sezonie letnim, kiedy powietrze za oknem jest czyste, dobrze jest często wietrzyć mieszkanie. Jeżeli jesteśmy na etapie urządzania mieszkania, zwracajmy uwagę na skład farb, a także innych elementów wyposażenia. Współcześnie świadomość ekologiczna społeczeństwa rośnie, dlatego mamy większe możliwości dokonywania zdrowszych zakupów.
Na dłuższą metę dobrym rozwiązaniem będzie oczyszczacz powietrza, który posiada filtr HEPA i filtr węglowy (są one w stanie usunąć większość nawet najdrobniejszych zanieczyszczeń, w tym również aldehyd mrówkowy).
Jeśli mieszkamy w domu, zwracajmy uwagę na to, czym palimy w kominku. W trosce o zdrowie swoje, zdrowie naszych dzieci i innych ludzi należy wybierać ekologiczne materiały.
Trudniej jest poradzić sobie ze smogiem, który unosi się nad miastami (a często również mniejszymi miejscowościami w sezonie grzewczym). Zdecydowanie dobrze jest na bieżąco monitorować stan powietrza i unikać wychodzenia z domu, kiedy jest on zły. Kiedy musimy wyjść, koniecznie załóżmy dobrzej jakości maskę antysmogową.

































